Thứ 5, 17-04-2014 - 20:20

Nghiên cứu trao đổi

Múa Xòe

“Không xòe không vui, không xòe cây lúa không trổ bông, không xòe cây ngô không ra bắp, không xòe trai gái không thành đôi”. Câu dân ca Thái đã có từ ngàn xưa, đã thấm đẫm bản sắc của dân tộc Thái, nhắc đến dân tộc Thái gắn với điệu múa Xòe như một nét văn hóa đặc trưng giống như Tây Nguyên gắn với văn hóa cồng chiêng vậy. Múa xòe là nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, nhất là ở vùng Tây Bắc. Mỗi điệu múa đều mang một nét đặc trưng riêng, mang một ý nghĩa riêng mà chỉ những con người nơi đó mới lột tả được hết vẻ đẹp của nó. Múa xòe thể hiện sự đoàn kết thân thiết, gắn bó, sự sẻ chia tập thể, chính từng cái nắm tay trong điệu múa cũng mang đến sự động viên cũng như niềm vui nho nhở cho từng người. Múa xòe không chỉ đơn giản là những điệu múa trong các cuộc vui mà trong mỗi động tác, một dáng đi dáng đứng, cách xếp đội hình, cách chuyển động đều là những cung bậc, sắc thái khác nhau mà điệu xòe mang theo. Đó là tình yêu cuộc sống, tình cảm nam nữ, khát vọng trong lao động, sản xuất cũng như chiến đấu… được người Thái bao đời nay gửi gắm vào điệu xòe.

 

Chính vì thế mà mỗi người Thái đều biết múa xòe và yêu thích nghệ thuật xòe của dân tộc mình.

Chúng ta sẽ không thể hình dung hết sự lôi cuốn của điệu Xòe Thái như thế nào khi chúng ta chưa thực sự được nhảy, được nắm tay cùng nhau xoay vòng quanh đống lửa hang rực sáng. Có xòe Mường, xòe Tày, múa xòe của mỗi dân tộc đều có nét độc đáo riêng nhưng truyền thống xòe Thái nổi bật hơn cả, trầm bổng hơn, bởi có nhạc xòe bằng khèn bè trống mõ với ống nứa, gõ vào nhau tạo ra những âm thanh làm nhạc nền cho người múa. Xòe Thái có khăn đỏ dài quàng qua cổ, tô điểm thêm bộ váy đẹp và rất riêng. Xòe Thái không gian nhỏ mà khuôn múa lớn, có không gian thu hút tới cả trăm, ngàn người tham gia, gọi là “đại xòe”.


Văn hóa Thái còn gìn giữ được sáu điệu xòe cổ, điệu “khắm khen” tức điệu nắm tay nhau vòng tròn, biểu hiện cho tình đoàn kết các dân tộc an hem trong cộng đồng người Việt, điệu “khấm khăn mời lẩu” tức nâng khăn mời rượu tỏ lòng yêu quý và mến khách, điệu “phá xi” tức bỏ trốn, tượng trưng cho bốn phương trời đất, sự đoàn kết trao đổi, tình cảm của con người, điệu “đổn hôn” tức tiến, lùi và nhào ra phía trước, lùi về sau thể hiện việc dẫu trời đất có giông bão, sóng gió nhưng tình cảm giữa con người với con người vẫn luôn gắn chặt bên nhau, điệu “nhôm khăn” tức tung khăn thể hiện niềm vui mùa lúa thắng lợi, xây nhà mới, sinh con thêm cháu, cưới xin… điệu “ỏm lọm tốp mư” vòng tròn cổ tay thể hiện sự vui mừng gặp gỡ, bịn rịn khi chia tay nhau sau mỗi điệu múa xòe.

Xòe Thái có sự nhịp nhàng uyển chuyển của đôi chân theo nhịp khèn, trống rộn rã đến lúc cuồng nhiệt, múa xòe làm cho người lạ bỗng thành quen, ngồi trên nhà sàn uống rượu vừa múa xòe nghe hát dân ca thì cảm giác rất thư thái tuyệt vời.

Múa xòe của các thiếu nữ xinh đẹp trắng hồng tựa như hoa ban nở, xòe say trong men rượu nếp, mọi người vừa nắm tay nhau xòe quanh đống lửa, vừa rót cho nhau chén rượu. Múa xòe đã tạo nên một văn hóa, phong tục xòe truyền thống không thể thiếu trong cuộc sống của cộng đồng dân tộc Thái.

Giữ gìn những điệu xòe – hồn dẫn vũ của người Thái, những nghệ nhân già của đất Mường Lò xưa nay vẫn đang truyền lại từng cử chỉ, động tác xòe cho con cháu. Phát huy tài sản vô giá này, những cô gái Thái tiếp nhận bằng tình yêu quê hương, làng bản và cái hồn của từng điệu múa. Để hôm nay, đến với dân tộc Thái, người lữ khách nhấp ngụm rượu nồng ấm cay cay đầu môi, đắm mình trong từng nhịp xòe mà thấy rằng, lời hát trong ánh lửa bập bùng quả thật không sai: “Mai xa rồi, trăng Mường Lò anh mang về theo…”

KHỔNG YẾN